Stechiometria i wydajność

Współczynniki w równaniu reakcji mówią, w jakim stosunku molowym reagują substancje. Z nich liczymy masy i objętości substratów i produktów.

Równanie reakcji

prawo zachowania masy: $m_{A} + m_{B} = m_{C} + m_{D}$; zakres podstawowy, klasy 7–8 szkoły podstawowej; gdzie:
$m_{A}$ masa substratu A $g$
$m_{B}$ masa substratu B $g$
$m_{C}$ masa produktu C $g$
$m_{D}$ masa produktu D $g$
Strona wzoru: przekształcenia i jednostki
stosunek molowy reagentów: $\frac{n _{A}}{n _{B}} = \frac{a}{b}$; zakres podstawowy, wzór kluczowy; gdzie:
$n_{A}$ liczba moli reagenta A $mol$
$n_{B}$ liczba moli reagenta B $mol$
$a$ współczynnik stechiometryczny przy A
$b$ współczynnik stechiometryczny przy B
Strona wzoru: przekształcenia i jednostki

Wydajność reakcji

wydajność reakcji: $W = \frac{m _{rz}}{m _{t}} \cdot 100%$; zakres rozszerzony, wzór kluczowy; gdzie:
$W$ wydajność reakcji $%$
$m_{rz}$ masa produktu otrzymana w rzeczywistości $g$
$m_{t}$ masa produktu obliczona z równania reakcji (teoretyczna) $g$
Strona wzoru: przekształcenia i jednostki
wydajność reakcji z liczby moli: $W = \frac{n _{rz}}{n _{t}} \cdot 100%$; zakres rozszerzony; gdzie:
$W$ wydajność reakcji $%$
$n_{rz}$ liczba moli produktu otrzymana w rzeczywistości $mol$
$n_{t}$ liczba moli produktu obliczona z równania reakcji $mol$
Strona wzoru: przekształcenia i jednostki

Prawa i uwagi

Odczynnik w nadmiarze

Gdy substraty zmieszano w innym stosunku niż w równaniu reakcji, ilość produktu wyznacza substrat, którego zabraknie pierwszego (odczynnik limitujący). Dla każdego substratu dzielimy liczbę moli przez jego współczynnik: najmniejszy wynik wskazuje odczynnik limitujący.

Symbole i jednostki

symbol	znaczenie	jednostka	nazwa
$m_{A}$	masa substratu A	$g$	gram
$m_{B}$	masa substratu B	$g$	gram
$m_{C}$	masa produktu C	$g$	gram
$m_{D}$	masa produktu D	$g$	gram
$n_{A}$	liczba moli reagenta A	$mol$	mol
$n_{B}$	liczba moli reagenta B	$mol$	mol
$a$	współczynnik stechiometryczny przy A	$-$	bez jednostki
$b$	współczynnik stechiometryczny przy B	$-$	bez jednostki
$W$	wydajność reakcji	$%$	procent
$m_{rz}$	masa produktu otrzymana w rzeczywistości	$g$	gram
$m_{t}$	masa produktu obliczona z równania reakcji (teoretyczna)	$g$	gram
$n_{rz}$	liczba moli produktu otrzymana w rzeczywistości	$mol$	mol
$n_{t}$	liczba moli produktu obliczona z równania reakcji	$mol$	mol

Oznaczenia

zakres podstawowy: według podstawy programowej z 2024 r.
zakres rozszerzony: matura z chemii jest tylko na poziomie rozszerzonym
7–8klasy 7–8: jest w podstawie programowej klas 7–8 szkoły podstawowej
wzór kluczowy: najczęściej potrzebny na sprawdzianach i maturze; zakreślony na ekranie, z gwiazdką na wydruku

Zakres wynika z wymagań podstawy programowej; numery wymagań są na stronie każdego wzoru.